بخش دوازدهم ـ تعیین مدت در ازدواج موقت:
ماده 1075 قانون مدنی:“نکاح وقتی منقطع است که برای مدت معینی واقعشدهباشد.”
از مفهوم ماده مذکور به دست میآید که اگر برای ازدواج موقت مدت تعیین نشده باشد، عقد ازدواج صحیح است و آن به عقد دائم مبدل میشود و بیان شده که این نظر مشهور فقهاء عظام است.136
اما گفته شده دسته دیگری از فقهاء عظام عقیده دارند که در صورت عدم ذکر مدت، عقد ازدواج موقت باطل است و مبدل به ازدواج دائم نمیشود زیرا در ازدواج موقت تعیین مدت شرط است پس چنانچه عقد فاقد این شرطباشد باطل است.137 و بعضی از شارحین قانون مدنی در تأیید این مطلب بیان داشتهاند پصرف اشتراک ایجاب، موجب تحقق ازدواج دائم نیست زیرا ازدواج دائم مقصود طرفین نبوده و قصد و رضا، رکن تحقق هر عقدی است.بنابراین اگر مقصود ازدواج موقت باشد و ذکر اجل نشود، نه عقد دائم تحقق خواهد شد و نه عقد موقت، زیرا ذکر اجل نشده و باطل است.138
اگر چه قانون مدنی در ماده 1075 قول مشهور فقهاء عظام را پذیرفته است اما به نظر میرسد قولی که نظر به بطلان عقد ازدواج موقت در صورت عدم تعیین مدت دارد، صحیح تر به نظر میرسد.
خصوصا اینکه زن و مرد اراده خود را برای ازدواج موقت با آثار آن در نظر داشتهاند و حال آنکه در صورت عدم تعیین مدت و مبدل شدن ازدواج موقت به ازدواج دائم، موجب ضرر به زن و مرد، خصوصا مرد میشود ماننداینکه مجبور به پرداخت نفقه میشود و نیز زن از مرد و بالعکس از همدیگر ارث ببرند و منظور آنها این نبوده است.139
ماده 1076 قانون مدنی: “مدت نکاح منقطع باید کاملا معین شود.”
یعنی باید مدت طوری باشد که هیچگونه ابهامی نداشته باشد و آغاز زمان و آخر زمان ازدواج موقت کاملا معین باشد حتی اگر مدت کم باشد مانند یک روز یا یک ساعت و یا مدت ازدواج موقت طولانی باشد مانند سی و چهلسال.
چنانچه در ازدواج موقت، مدت ذکر شود اما اول و آخر آن معین نشود مانند اینکه مردی زنی را به عقد ازدواج موقت خود دربیاورد به مدت یک سال اما معلوم نکند که آغاز یک سال از چه وقت است، بیان شده که ابتداء آن اززمان عقد محسوب میگردد، زیرا اطلاق عقد اقتضاء دارد که مدت بلافاصله شروع شود.140
اگر مدت در ازدواج موقت، منفصل از عقد قرار گیرد، اگر چه به زمانی طولانی باشد مانند آنکه زنی را برای مدت شش ماه از اول فروردین سال آینده به ازدواج موقت خود درآورد، بعضی از حقوقدانان معتقد هستند این امرمنافات با منجز بودن عقد ازدواج موقت ندارد و صحیح است زیرا عقد مذبور منجز است و بر حسب انشاء، موقوف بر تحقق زمان آینده نمیباشد. در این صورت زوجیت از زمان عقد حاصل میگردد، ولی شوهر نمیتواند قبل ازمدت، با زن مذبور نزدیکی کند.141